BAHASA
DAERAH
RINGKASAN MATERI BAHASA JAWA
1. Memahami
Geguritan
1. Isi Geguritan
2. Nilai Budi
pekerti
3. Kosakata
4. Aspek:
1)
Wicara → lancar tidaknya, jelas tidaknya
2)
Wirama → tinggi rendah, keras lemahnya suara
3)
Wirasa → Perasaan, Penghayatan
4)
Wiraga → Gerak
1. Parikan
1. Terdiri dari :
Purwaka (sampiran) dan Isi
2. Isi dan Wujud
3. Purwakanthi
1)
Purwakanthi Swara (Vokal / Ucapan diulang)
→ Titi Sari gemi nastiti ngatiati
2)
Purwakanthi Sastra (Konsonan diulang)
→ Kiki ketemu Koko karo
Keke
3)
Purwakanti Basa/Lumaksita (Buri dewe dadi ngarep dewe)
→ Dina Minggu
Ngguyang lembu
Mbuang banyu
1. Cangkriman
1. Tembung Wancahan
(ditugel tugel tembunge)
→ Pak Boletus (Sepak kebo
lelene satus)
1. Irib-iriban /
Pepindan (mirib)
→ Sega Sekepel dirubung
tinggi (Salak)
1. Plesetan
(diplesetke)
→ Timbangane mbah Warta
wuda
1. Memahami tata
krama mlaku
1. Rambu-Rambu
1)
Rambu Penget (Ngelingake)
Werna dasar kuning list
ireng
2)
Rambu Pemenging (larangan)
Warna dasar abang,
gambar/tulisan putih
3)
Rambu Pituduh
Werna dasar ijo, tulisan
putih
4)
Rambu Prentah
Werna dasar biru/abang,
gambar/tulisan putih
5)
Rambu Darurat
Biasane Tulisan sak anane
utawa pang-pang
1. Cerita
Wayang
1. Pandawa

1. Punakawan
→ Puna = Ngerti, Kawan =
kanca, wong/konco seng ngerti karepotane bendarane
1)
Semar
Bathara Ismaya ingkang
tumurun ing donya
Swantenipun alus,
sareh/sabar boten kesesa wicaranipun
Wataipun sabar lan
wicaksana
2)
Gareng
Swantenipun alit, remen
gojegan, asring srembana nanging tetep titis ing wicara
Wataikipun setya lan remen
tetulung
3)
Petruk
Adhinipun Gareng
Swantenipun kemrecek lan
remen gojegan
Petruk=patrap, tegese
pinter mapanake dhiri
Watakipun sae, remen
dhateng kautamen
4)
Bagong
Swantenipun radi ageng,
alon, pinter damel lelucon, radi ngeyelan
Kadhang kala grusa-grusu
kirang petung nanging jujur
Mripatipun amba, tutukipun
ndower

1. Nulis Jawa

1. Cerkak
1. Unsur Intrinsik
1)
Tema
2)
Tokoh
Antagonis → watak ala
Protagonis → watak becik
Tritagonis → tengah tengah
3)
Latar/Setting
Latar Papan
Latar wektu
Latar kahanan
4)
Alur/Plot
Alur maju
Alur mundur
Alur campuran
1. Sudut Pandang
1)
Wong kapisan
Pelaku Utama
Pelaku Sampingan
2)
Wong ketelu
Serba Tahu
Terbatas
1. Gaya Bahasa
1)
Paralelisme
→ mbaleni tembung ana ing
sawijining ukara
Tuladha: Tumindak becik aja
nganti diandheg, apamaneh nganti dialang-alangi ngrembakane
2)
Antitetis
→ kosok balen
Tuladha: Sugih mlarat, enom
tuwa, gedhe cilik, kabeh pada ing lapangan
3)
Epizeuksis
→ mbaleni tembung kang
dianggep penting
Tuladha: awake dhewe kudu
mikir, mikir, mikir lan mikir kanthi tenanan
4)
Anafora
→ ngambali tembung ana ing
saben larik
Tuladha: Apa kowe arep mulih,
apa kowe arep turu kene, apa kowe arep lunga, aku ora nggagas
5)
Metafora
Tuladha: Sikil meja, buntut
masalah, rembug tuwa
6)
Alegori
→ Pralambang kanggo
pendhidikan
Tuladha: Kancil lan Baya,
Kura-kura lan terwelu
7)
Personifikasi
→ Barang mati kaya
manungsa
Tuladha: Gunung kuwi katon
njenggureng kaya kaya ngampet kanepson
8)
Perumpamaan
Tuladha: Kaya macan luwe,
kaya kapuk diwusoni, kaya Baladewa ilang gapite
9)
Asindeton
→ Tembung meh pada,
digandheng tanpa tembung panggandheng
Negara butuh wong lanang
sing teteg, tangguh, tatang, ngadepi perkara
10) Polisindeton
→ Tembung meh pada,
digandheng tembung panggandheng
Ing ngendi bisa ditemoni
wong lanang sing satriya lan prawira tur tanggung jawab?
11) Eufimisme
→ Nggunakake tembung kang
alus
Ngatos-atos mas lare menika
radi cilik aten
1. Nilai budi
pekerti
2. Tembang macapat
Guru Gatra → cacahe gatra
(larik) ing setunggal pada (bait)
Guru Wilangan → cacahe
wanda (sukukata) ing setunggal gatra (larik)
Gulu Lagu → tibaning swara
ing pungkasane gatra (larik)
Isi Tembang
Kosakata
1. Sinom
Guru Gatra : 9
Guru Wilangan :
8,8,8,8,7,8,7,8,12
Guru lagu :
a,i,a,i,i,u,a,i,a
Watak prasaja, sengsem lan
ngandut pitutur
1. Dandhang Gula
Guru Gatra : 10
Guru Wilangan :
10,10,8,7,9,7,6,8,12,7
Guru Lagu :
i,a,e,u,i,a,u,a,i,a
Watak luwes, gembira, endah
1. Pangkur
Guru Gatra : 8
Guru Wilangan :
8,11,8,7,12,8,8
Guru Lagu : a,i,u,a,u,a,i
1. Sesorah lan
Pranata Cara
1. Sesorah
1)
Salam Pambuka → Salam & Pakurmatan
2)
Pamuja → Puji Syukur
3)
Isi → Latar Belakang, Isi & Kesimpulan
4)
Pangajab → Pangarep-arep
5)
Panutup
1. Pranata Cara
1)
Salam Pambuka
2)
Pamuji → Pakurmatan & Puji Syukur
3)
Maosaken Rantamaning Adicara
a)
Pambuka
b)
Atur Pangandikan /atur sabda
Ketua Panitia (Pangarsa
Pepanggihan)
Pejabat Pemerintah (Pamong
Praja)
c)
Acara Inti
Sabda Tama (Pembicara)
d)
Lain-lain → Manca Warna utawa Puspa Warna
e)
Panutup
No comments :
Post a Comment